August 28, 2018

Masallar bin yılların kişisel gelişim kitaplarıdır

Bir edebiyat türü olarak masalın gücüne ve işlevlerine inanan ve eğitimde masallardan yararlanma yolunu seçen Özel Sezin Okulu, anlatıcılardan sonra şimdi de bir masal çözümleyicisini ağırladı. Hensel ve Gretel’deki fırının, Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler’deki cam tabutun, Külkedisi’ndeki prensin ne anlama geldiği sorguladık, mercimekler, fındık ağaçları, iğler, makaslar ve daha nice simgelerle masalın ne anlatmaya çalıştığı üzerine düşündük. 

Geçtiğimiz yıllarda Nazlı Çevik Azazi, Geeta Ramanujam, Asley Ramsden gibi ünlü masal anlatıcıları misafir ederek öğrencilerin, öğretmenlerin ve velilerin bu sözlü anlatım geleneğinin yeniden tadına varmasını sağlayan Sezin Okulu, öğretmenleri için masal anlatıcılığı eğitimi de düzenlemişti. Okul açılmadan verilen hazırlık seminerlerine bu sefer de bir masal çözümleme atölyesi eklendi. Atölyeyi sunan Tuvana Gülcan aslında bir hukukçu. Yurtdışında hukuk eğitimi görürken ünlü masal derleyicileri Grimm Kardeşler’in aslında hukukçu olduğunu, 19. yüzyılın en itibarlı hukukçularından Carl Von Savigny tarafından masallardaki adalet işleyişini anlamak üzere masal kaydetmek üzerine görevlendirdiklerini öğrenmiş ve kendini onlar gibi masallara kaptırmış. Şimdi Kirke adını verdiği bir oluşumla çeşitli atölyeler düzenliyor.

“Masal çözümlemesi nedir?” diye sorarsanız  Tuvana Gülcan şöyle cevap veriyor: “Masal çözümlemesi bir edebi metin çözümlemesidir. Masalı vaktiyle sözlüyken artık yazılı olan- hiç olmazsa bazı versiyonlarının kaydedeni belli olan- anonim edebiyat ürünü olarak ele alır ve çeşitli dönemlerden farklı kaydedenlerin metinlerini birbirleriyle karşılaştırarak masal metnini sökmeye çalışır. Metni sökerken de Hensel ve Gretel’deki fırının, Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler’deki cam tabutun, Külkedisi’ndeki  prensin ne anlama geldiği sorgulanır. Mercimekler, fındık ağaçları, iğler, çıkrıklar, kurdeleler, makaslar, taraklar ve daha nice simgelerle masalın ne anlatmaya çalıştığı üzerine kafa patlatılır. Masal çözümlemesi atölyeleri popüler masallardan yola çıkarak masalları yeniden keşfetme çalışmasıdır. Masallara dair bilgilerimizi doğrulama, algımızı tazeleme önerisidir. Bir edebiyat türü olarak masalın rehberliğinde insan olma deneyiminin ruhsal yönüne değme çabasıdır.”

Günümüzde masallarla ilgili birçok tartışma var. Ebeveynler masalları şiddet ve korku unsurları içerdikleri için çocuklarına okumaktan veya anlatmaktan çekiniyorlar. Atölyenin ardından benim anladığım şu oldu; masallardan çekiniyoruz çünkü onları doğru bilmiyoruz. Diğer bir hata ise masalları 0-6 yaş çocuklarına okumaya kalkıyoruz. Öncelikle masal 6 yaş sonrası için uygun bir edebiyat türü. İkincisi ise Walt Disney versiyonları yerine Grimm Kardeşler derlemelerini okumak daha yararlı. Çünkü ne yazık ki masallar da kapitalist düzenden paylarını alıp kısaltılıp, popülerleşip, iktidarların kültürel politikalarının kurbanı olmuş. Mesela gerçekte masallarda prensler, prenseslere bir kol mesafesinden fazla yaklaşmıyor. Ailesi dışında hiçbir yetişkinin bir çocuğa yaklaşmayacağı gibi.

Ayrıca (6 yaşın üzerinde olmak koşuluyla) çocukların biraz korkmasında bir mahsur yok. Sonsuza kadar ailelerin onlara sunduğu güvenli cam fanuslarda yaşamayacaklar. Bu içinde yaşadığımız dünya onların da gerçeği. Çocuk dinleyecek ve bünyesinde o masalı işleyecek. Ve belki korkularının üstesinden bu şekilde gelecek. Örneğin Hansel ve Gretel, aileden ayrılma, kaybolma korkusunu yenmek için birebir. Çocukların her şeyden korkup etkileneceğini düşünmek yerine onlara biraz güvenmek gerekiyor.  Tuvana Gülcan masalların işleviyle ilgili şöyle diyor: “Masallar bir kuşaktan diğerine genç yaşlı diye ayırmadan insanın birey olma yolundaki çatışmalarını simge diliyle anlatır. Kısacası masallar bin yılların kişisel gelişim kitaplarıdır. Ağızdan ağıza aktarılarak, zamanları aşarak halkların deneyimleri ve rüyalarıyla elene pekişe amaçlarını yerine getiregelirler.”

Atölyede bir gelişim masalı olan Külkedisi üç farklı versiyon üzerinden incelendi. Öğretmenler iki gün süren atölyede hem birer ebeveyn hem de eğitimci olarak masalları yeniden keşfettiler ve onları sınıflarında nasıl kullanabilecekleri konusunda fikir edindiler. Aslında masal konusu çok derin, çok katmanlı.   Ve gerçek şu ki öğrendikçe daha fazlasını öğrenmek ve anlamak istiyorsunuz. Belki de ölümlüler olarak peşinde olduğumuz hakikât, masallarda saklı. Çocukları bu kadim bilgi ve deneyimlerden yoksun bırakmak ve masalları hayatımızdan uzaklaştırmak büyük kayıp olacaktır.

Masal Çözümleme Atölyeleri için: www.kirkemasal.com
kirkemasal@gmail.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *